Bennet Keats Mpilele Mtombeni’s biography, fact, career, awards, net worth and life story

Intro A xitsonga writer
A.K.A. B.K.M Mtombeni
Was Author
Writer
Journalist
From South Africa
Type Journalism
Literature
Gender male
Birth

14 December 1926, Burgersdorp, Limpopo

Death

3 May 1976, Tembisa provincial hospital
(aged 49 years)

Bennet Keats Mpilele Mtombeni kumbe (Mthombheni), (14 N’wendzamhala 1926 – † 03 Mudyaxihi 1976) A ari mutsari wa tibuku, na maphepha-hungu ya xitsonga, naswona a ari murhangeri na mugingirikeri wa ririmi ra Xitsonga leswi swi n’wi thyiseke vito ra Nhlalala ya madoroba. Uvile xirho xa Ndzawulo ya Ririmi na Ndhavuko wa Xitsonga (Bureau for Tsonga Language and Culture) kusukela loko yisimekiwa hi lembe ra 1938 ku fiko loko a lova. Mthombeni a a tiveka ngopfu hi ndlela ya yena yo tsala “Xitsonga xo tenga, xo hlantsweka, xi khuluka hi ku olova hi swigaririmi leswo hlawuleka”. Mtombeni u hoxe xandla ekutsariweni ka matsalwa ya Xitsonga evuton’wini byakwe ku fikela loko ata hundza emisaveni.

Tavutomi byakwe

Malembe yosungula

Bennet Keats Mpilele Mtombeni imativula ya Nyavana Mthombheni, n’wana Mugimeti Mthombeni, naswona u tswariwile hi 14 Nw’endzamhala hi 1926 eBurgersdorp exifundzeni xa Tzaneen e limpopo.

Usungurile xikolo hi lembe ra 1936 exikolweni xale hansi eShiluvana Primary, laha a paseke ntanga ya 6. Kusuka kona uyile eJoni aya lava ntirho anga wukumi. Uyisile tidyondzo takwe emahlweni naswona a kala a kuma Junior Certificate, naswona endzaku ka nkarhinyana apasa Matriki ya yena, leswi n’wi pfuleleke tindlela takuya emahleni hi tidyondzo takwe ta B.A Degree leti a ari karhi atihetisisa loko ata lova.

Minthirho na Mfumo wa Gazankulu: 1950 – 1976

Hi lembe ra 1950 laha a ari na malembe ya khume-mbirhi-mune wamalembe, Mpilele uthoriwile eSouth African Railways and Harbours tani hi phorisa. Hi 1960 uthoriwile e University of South Africa, laha a tirheke kona malembe mabirhi tani hi murhumiwa. Kusukela hi 1963 kuya eka 1971, uthoriwile eka South African Milk Board. Hikwalaho ka migingiriko ya yena eka rixaka ra matsonga na ku chivirikela ku antswisa vutomi na mayimele ya Vatsonga emadorobheni, uthoriwile hi mfumo wa Gazankulutani hi muyimeri wosungula wa le madorobheni wa vatsonga. Leswi ekusunguleni, mfumo wa Gazankulu awuri hava ofisi, Mpilele u tirhele e kaya rakwe ra le Atteridgeville, naswona endzaku a rhurheriwa e Saulsville, kusuhi na masirha laha mfumo wa Gazankulu wusimekeke ofisi kona.

Vutsari na maphephahungu: 1972 – 1976

Hi lembe ra 1972 usungurile ku tsala eka phepha-hungu ra Ndzawulo ya Vutisi leri ari vitiwa “Nhluvuko”. U tsarile hi kuhambeta ku fikela loko a talova hi 1976. Xivangelo-nkulu xo tsala eka phephe-hungu ra “Nhluvuko” a kuri ku pfuxa Matsonga yarikwavo emadorobheni leswaku vatimila no tivonakarisa exikarhi tinxaka tin’wana. Hikwalaho ku vurhangeri byakwe usungule kutiviwa hi ra “Nhlalala ya madoroba”.

Mtombeni a ari xirho xo xiximeka xa ndzawulo ya swa ndzhavuko na ririmi ra Xitsonga (Bureau for Tsonga Language and Culture). Uvile mutshami-xitulu wa Komiti ya tibuku naswona athlela ava Xirho xavulawuri bya yona.

Vukati na Vana

Mtombeni a a tekane na Josephine Thokozile Nkosi naswona a va katekisiwe hi majaha mambirhi na ntombhi yin’we kunga: Floyd Mandia Mthombeni, Leslie Marhule Mtombeni na Lauretta Thandiwe Mtombeni.

Vutsari

Tatana Mtombeni u tsarile tibuku leti landzelaka exikarhi ka malembe ya 1966 ku ya eka lembe ra 1976:

  1. Malangavi ya mbilu – 1966 (King Williamstown: Better Books)
  2. Mibya ya nyekanyeka – 1967 (Pretoria: Voortrekkerpers)
  3. Ndzhaka ya vusiwana – 1973 (Goodwood: Via Afrika)
  4. Ndzi tshikeni – 1973 (Pretoria: Van Schaik’s Publishers)
  5. Vuhlangi bya vuhlangi – 1973 (Pretoria: Van Schaik’s Publishers)
  6. Mavala ya yingwe – 1974 (Braamfontein: Sasavona Books)
  7. Mihizo ya kayivela – 1974 (Braamfontein: Sasavona Books)
  8. Matshopetana ya tindzumulo – 1977 (Braamfontein: Sasavona Books)

Rifu na kutsundzukiwa

Mtombeni u hundzile emisaveni exibhedlele ya Tembisa endzhaku ka vuvabyi byokoma, Hi siku ra vu 3 eka Mudyaxihi hilembe ra 1976 ari na malembe ya 50 hivukhale. Ulovile endzhaku ka masiku ya khume na mune loko ku lovile mativula yakwe Floyd, loyi a nweleke e nambyini wa Crocodile River. Havambirhi va vekiwe hisiku rin’we endzhaku ka ntirhu wa rifu lowuveke e Atteridgeville Community Hall. Rifu rakwe rindzinginisile vanhu votala eGazankulu naswona mfumo wa Gazankulu awu yimeriwe hi nkulukumba H.W.E Ntsan’wisi tani hi mukhandli wa nhlonge.

Nkulumo ya H.W.E. Ntsan’wisi yo khandla nhlonge:

Nkulukumba uvekile nkulumo leyi landzelaka eka ntirho wa rifu ra tatan Mtombeni e Atteridgeville Community Hall.

Nhenha ya tinhenha laha madorobeni yi hi siyile.

Nhlalala leyi a yi hlengeleta rixaka ra hina haleno madorobeni yi timekile.
Xihontlovila xa ririmi ra Vatsonga xi fambile.
Mutsari wa Mavala ya yingwe u hundzile.
Mutsari wa Mihizo ya kayivela u fambile.
Mutsari wa Vuhlangi bya vuhlangi u lovile.
Mutsari wa Ndzi tshikeni u chupukile.
Mutsari wa Ndzhaka ya vusiwana u nyamalarile.
Mutsari wa Mibya ya nyekanyeka u porokile.
Mutsari wa Malangavi ya mbilu u timekile.
Ririmi ra Vatsonga ri lahlekeriwile.
Rixaka ra Vatsonga ri lahlekeriwile.

Muhandzi wa tindzalama ta ririmi ra hina eku enteni ka rona ni le ku anameni ka rona u fambile. –(H.W.E Ntsan’wisi, 1976, 326 )

Ntsan’wisi u tirhisile nkarhi lowu ku tsundzuxa rixaka leswaku ndzhaka leyi siyiweke hi Mtombeni ya vutsari yi fanele kuhlayisiwa no yisiwa emahlweni.

A hi rileni Mpilele wa Mtombeni hi ri karhi hi tsundzuka
leswaku wa hanya hikuva u hi siyele ndzhaka leyi hi nga ta sala hi n’wi vona ha yona hi matsalwa lawa a ya siyeke. A nga yanga na vutlhari bya yena emasirheni, u hi siyerile byona … tindzalama ta ririmi ra hina, leswaku hi sala na swona swi va ndzhaka ya hina. –(H.W.E Ntsan’wisi, 1976, 326 )

Ku chavelela kusuaka eka Phepha-hungu ra Nluvuko:

Muhleri wa phepha-hungu ra “Nhluvuko” u engetele rito rakwe eka marito ya vakhandli va nhlonge hi marito lama landzelaka:

… Mpilele a a ri mutsari wa vatsari. Ndzi nga engeta ndzi
vula leswaku a a ri egondzweni ra vatsari va vatsari. Exikarhi ka malembe mo ringana khume voko ra yena ri tsarile ku ringana nhungu wa tibuku. –(Nhluvuko, Vol. 17, No. 12 ya 1976:331 )

Eleji ya Dokodela Maluleke hi B.K.M Mtombeni:

Dokodela Maluleke utsarile eleji (Vutsari bya matimu ya mufi) naswona unyikele nxaxamelo lowu hlelekeke wa vutsari byakwe. Eleji yakwe hi leyi landzelaka:

Leswo u etlele, ndzi mbhoni,
Leswo hikwalaho ka yini u late rimbambu,
Swi tiva hi Tatana …

U te Ndzi tshikeni; u chukuvanya bya hlampfi exinjoveni,
U chukuvanyisa hi Malangavi ya mbilu,
Mbilu ya wena a yi pfurha,
Yi oxa hi malangavi,
Yi rhukurha ku vona Mibya ya nyekanyeka,
Mbilu yaku yi khahla tiko ro dadavala.

Tiko ri dadavala bya phunjavunja,
Mihizo ya kayivela yi kayivele wonge i mali ya xisiwana,
Vusweti bya rixaka byi ku dzudze Vuhlangi bya vuhlangi,
Vusweti byi ku dlokodla mbilu,
U ka u mila ntshiva u teka vunghwazi.

U mila Mavala ya yingwe,
Mavala ya yingwe ya ku tikirheta enhlohlorhini ya Everest,
Moya wo kwetsima wu ku tlhoma xidlodlo,
Wu ku rhuma ku ya hlikih/a Vutsonga,
Khamba ri ku sivile ri ku khina,
U nga si heta ku haxa evhangeli ya wena.

A wu vanga na makwanga,
U haxile Ndzhaka ya vusiwana,
U phamele rixaka;
A wu sweka hi byongo,
U phama hi penisele,
U phamela ebukwini;
Voko raku i nkombe wa nsuku,
Byongo byaku i nambu wa Nile.

Ririmi raku ematsalweni ri olova wonge i nhluvi;
Ririmi raku a ri gogonyi,
Marita yaku ya gemba; ya hlakah/a byongo;
Ya kucete/a; ya titimeta torha ra vutivi;
Ya tshunxa mapindzi; mafundzu ya nyekanyeka.

Tintlharhi ti aneka vut/harhi byaku erivaleni,
Ntokoto waku wu andlariwa tani hi sangu,
Ntokoto waku wa mameka; a wu pundzulanga,
Vutlharhi byaku byi phapha byongo bya vah/ayi vaku

U nombhela eka novhele,
u nyanganya bya vulombe,
Nghimeto u hava eka swihungwana,
U tlanga xinave-nave,
A wu kongomi, wo khovolela,
Timhaka wo thya, u thya swange i ncuva,
Marita yaku ya hakuta ntlhaveko,
Mbilu yi sa’ yi pfempfa hi ku nave/a.

Leswo phata u swi nyenyile,
U vona ya ri Matshopetana ya tindzumulo
Xa wena i ku boxa tshumba,
U komba mhaka hi rintiho; u honokela mhaka
U nga copeti,
U monya leswi phewaka;
Ntivo-vuhleketi waku wu hi hlantswe mahlo,
Nkunghwa wu sukile,
Hi ta jikula hi chela eka ndzheko wa Ndzhaka ya vusiwana,

Wu ta ka wu khapa hi vutivi …
–(D.R. Maluleke in Nkuzana (1989:72-74))

Mintshaho

You May Also Like

Jet Li’s net worth, biography, fact, career, awards and life story

Jet Li Net Worth: Jet Li is a Chinese film actor, producer, martial artist, and Wushu champion who has a net worth of $250 million. He is known for enjoying a successful career both in China, as well as in the West. Early Life and Martial Arts Career: Li Lianjie, better known by his stage name Jet Li, was born in Beijing, China, on April 26, 1963. He was the youngest of four children in the family, two boys and two girls. His father passed away when he was two years old, and the family subsequently struggled and lived in poverty. While attending a summer course at school when he was eight years old, his talent for Wushu was noticed. He subsequently joined the Beijing Wushu Team, where he was taught by renowned coaches Li Junfeng and Wu Bin. Wu Bin would even help Li’s family by buying food for them, since they could not afford to buy meat. When he was not even a teenager, he competed at adults in the Chinese Wushu Championships, winning fifteen gold medals and one silver medal. Li has mastered several styles of Wushu, specializing in Chángquán (Northern Longfist Style) and Fānziquán (Tumbling Fist). Other arts and styles he has studied include Baguazhang (Eight Trigram Palm), Taijiquan (Supreme Ultimate Fist), Xing Yi Quan (Shape Intent Fist), Zui Quan (Drunken Fist), Ying Zhao Quan (Eagle Claw Fist), and Tanglangquan (Praying Mantis Fist). Acting Career: Thanks in large part to his fame brought about by his martial arts success, Li began a career as a martial arts film star in China. His on-screen debut came in 1982 with the Hong Kong-Chinese film “Shaolin Temple”. Prior to this film, all martial arts films had been made in Hong Kong, so this was the first of its kind to be made in mainland China. “Shaolin Temple” was wildly successful, selling an estimated 300 million tickets at the Chinese box office, which translates to a gross of around US$85 million. It also established Li as the first mainland Chinese star of Hong Kong, and later Hollywood. Furthermore, it spawned to sequels, also starring Li: “Shaolin Temple 2: Kids from Shaolin” (1984) and “Shaolin Temple 3: Martial Arts of Shaolin” (1986). Other notable Chinese projects of his include the “Once Upon a Time in China” series, about the legendary Chinese folk hero Master Wong Fei Hung. This series included a total of six films and a television show, all released between 1991 and 1997, although Li only starred in the first three films, as well as the final one. He also starred in “Fist of Legend” (1994), which is a remake of Bruce Lee’s 1972 film “Fist of Fury”; and the two films “Fong Sai-yuk” (1993) and “Fong Sai-yuk II” (1993). Li made his American film debut in 1998, with the film “Lethal Weapon 4”. This film was also the first time in his career that he played the role of a villain; in all of his previous Chinese films he was the leading hero. Although he spoke little English at the time, Li’s performance was widely praised. He had agreed to do “Lethal Weapon 4” because the producer Joel Silver promised to give him the leading role in his next film. This is how Li starred in the film “Romeo Must Die” (2000) alongside late singer Aaliyah. Other American films he appeared in during this time include “The One” (2001) and “Kiss of the Dragon” (2001). Li returned to the Chinese market in 2002 with the period martial arts epic film “Hero”, which was a huge critical and commercial success. It grossed a total of $177.4 million worldwide, and became the highest-grossing motion picture in Chinese film history at the time. He has since continued on with both Chinese and American projects such as “Cradle 2 the Grave”(2003), “Unleashed” (2005), “Fearless” (2006), “War” (2007), “The Warlords” (2007), “The Forbidden Kingdom” (2008), “The Mummy: Tomb of the Dragon Emperor” (2008), “The Expendables” (2010), “The Expendables 2” (2012), “The Expendables 3” (2014), and the live action remake of “Mulan” (2020). Personal Life: Li married his first wife, fellow Beijing Wushu Team member and “Kids from Shaolin” co-star Huang Qiuyan, in 1987, before divorcing in 1990. Together, they have two daughters, Si and Taimi. He then married actress Nina Li Chi in 1999, and they also share two daughters, Jane and Jada. He held Chinese citizenship until 2003, and from 2003 to 2009 he held US citizenship, which he received after years of living and working in the United States. However, he renounced his US citizenship in 2009, when he became a Singaporean citizen. Reportedly, he chose to take up Singaporean citizenship because of the country’s education system, in consideration of his two younger daughters. Philanthropy: Li has served as a “philanthropic ambassador” for the Red Cross Society of China since January 2006. Then, in September 2010, he was appointed by the International Red Cross as their first Good Will Ambassador. Additionally, after a harrowing experience in the Maldives, when he came close to dying during the 2004 Indian Ocean tsunami, he set up his own non-profit called The One Foundation. This organization supports international disaster relief efforts in conjunction with the Red Cross, and has helped with recovery efforts in disasters such as the 2008 Sichuan earthquake and Typhoon Morakot in Taiwan in 2009. It is notable for being the first Chinese NGO to be unaffiliated with the Chinese government or any government-sponsored organizations and agencies.
Read More